ԱՌՈՂՋՈՒԹՅՈՒՆ ԿԵՆՍԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Գիտնականներն հայտնել են հերպեսի բուժման առաջին հաջող փորձի մասին

Գիտնականներն հայտնել են հերպեսի բուժման առաջին հաջող փորձի մասին. նոր գենային թերապիան վերացրել է նյարդային բջիջներում թաքնված վիրուսի ավելի քան 90 տոկոսը, իհարկե, առայժմ միայն փորձամկների մոտ:

Հասարակ հերպես վիրուսի Ι տիպը (Herpes simplex virus (HSV) type 1) մարդկանց շրջանում ամենատարածված ինֆեկցիաներից է․ ըստ ԱՀԿ-ի տվյալների, այս վիրուսով վարակված է մոտ 3,7 միլիարդ մարդ՝ 50-ից ցածր տարիքի մարդկանց 2/3-ից ավելին։ Հաճախ հիվանդությունը ասիմպտոմատիկ է, իսկ ժամանակ առ ժամանակ դրսևորվում է շրթունքների վրա առաջացող ցանով։

Այնուամենայնիվ, HSV-1 վիրուսը նյարդայնացնող է և, ներթափանցելով նյարդային համակարգ, կարող է չափազանց լուրջ հետևանքներ առաջացնել: Ըստ որոշ ուսունասիրությունների, Ալցհայմերի հիվանդությունը ուղղակիորեն կապ ունի հերպեսի վիրուսի հետ։

Այս վիրուսի դեմ բուժում դեռևս գոյություն չունի․ հասնելով բջիջին՝ վիրուսը իր գենոմը մտցնում է վերջինիս ԴՆԹ-ի մեջ և ընդմիշտ մնում այնտեղ ։

Վերջերս Ֆրեդ Հատչինսոնի քաղցկեղի հետազոտման կենտրոնի գիտնականները, համապարփակ ուսումնասիրությունների արդյունքում, եկել են եզրակացության, որ գենային թերապիաների միջոցով հնարավոր է հեռացնել վիրուսը։

Ուսումնասիրությունները տևել են շուրջ տասը տարի։ Դեռևս 2016 թվականին, օգտագործելով գեների փոփոխման CRISPR տեխնոլոգիան, հետազոտողները կարողացել էին փորձամկների մեջ անջատել HSV-1 վիրուսների 2-4 տոկոսը։ Այժմ, բարելավելով իրենց մեթոդը, գիտնականները հայտնում են վիրուսների ավելի քան 90 տոկոսը ոչնչացնելու մասին։ Այս անգամ նրանք CRISPR-ի փոխարեն օգտագործել են մեգանուկլեազներ։

Չնայած անվանմանը (մեգա-չափազանց մեծ), մեգանուկլիզների չափը բավականին փոքր է: Գիտնականները դրանք տեղադրեցին AAV վիրուսների փոփոխված մասնիկների մեջ, ապա դրանց ուղորդեցին դեպի նյարդային բջիջներ։ Հասնելով այնտեղ՝ մեգանուկլիզները հարձակվեցին վիրուսի վրա։ Գիտնականները, համատեղելով տարբեր AAV -ներ և ֆերմենտներ, կարողացան ոչնչացնել փորձամկների մեջ HSV-1 վիրուսի մինչև 95 տոկոսը: Հետագա դիտարկումները ցույց տվեցին, որ թեև բջիջները սկսել են բնականորեն ինքնավերականգնվել, սակայն վիրուսային ԴՆԹ-ն չի վերականգնվել։

AAV-ն (անգլ.՝ Adeno-associated dependoparvovirus A) թարգմանվում է որպես ադենոկախյալ վիրուս։ Այս փոքր վիրուսը վարակում է և՛ մարդկանց, և այլ պրիմատներին, սակայն, որպես կանոն, դա մարդու մոտ հիվանդություններ չի առաջացնում, այլ առաջացնում է իմունային պատասխան։ Ադենոկախյալ վիրուսը կարող է ճանաչել բաժանվող և չբաժանվող բջիջները և կարող է իր գենոմը ներկառուցել տիրոջ գենոմի մեջ։ Այս առանձնահատկությունները AAV-ին դարձնում են գենային թերապիայի վիրուսային լավ վեկտորի թեկնածու։

Ինչպես նշում է ուսումնասիրության համահեղինակ վիրուսաբան Կեյթ Ջերոմը, կատարված աշխատանքը էապես փոխում է հերպեսի ուսումնասիրման ու բուժման եղանակների փնտրման ուղղությունը, և այժմ հնարավոր է դառնում խոսել ոչ թե վիրուսի վերահսկման այլ՝ լիարժեք բուժման մասին։

Ուսումնասիրությունը տպագրվել է Nature Communications ամսագրում։ Առավել մանրամասն՝ այստեղ